Hand in hand voor een integere haven

Als grootste werkgever in de regio en een van de motoren van de Nederlandse economie, is de haven de trots van onze stad. Maar de ruim 30.000 zeeschepen die jaarlijks met zo’n 465 miljoen ton lading richting Rotterdam komen, zijn ook zeer interessant voor criminele organisaties. Het Openbaar Ministerie (OM) geeft leiding aan de strijd tegen criminaliteit, ook  in de haven. Met veel mankracht maar ook met een speciale officier van justitie: havenofficier Dick Grip. “Wij doen ons uiterste best om criminele activiteiten te dwarsbomen maar kunnen daarbij niet zonder hulp van bedrijven in de haven.” (foto: Marieke Odekerken)

De Rotterdamse haven is een belangrijk werkterrein voor het Openbaar Ministerie in de Maasstad. “De haven is ook de poort naar Europa”, licht de havenofficier toe. “Die poort brengt ook een minder mooie kant met zich mee. Criminele organisaties gebruiken de goederenstromen die naar Rotterdam komen om hun producten Europa binnen te smokkelen.” Het gaat om alle soorten criminele activiteiten. Het meest in het oog springt de invoer van verdovende middelen. “Maar je kunt je voorstellen dat in de 800 containers die per uur verwerkt worden in Rotterdam nogal wat waardevolle goederen zitten. Dus diefstal van ladingen is ook een probleem waar wij alert op zijn. Daarnaast heeft natuurlijk een probleem als mensensmokkel onze speciale aandacht.”

Ondermijnende criminaliteit

De veiligheidsdriehoek, bestaande uit de burgemeester, de hoofdofficier van justitie en de chef van de politie-eenheid Rotterdam, geeft prioriteit aan het bestrijden van criminaliteit in de haven. “Er is sprake van criminele activiteiten die de maatschappelijke systemen aantasten: het geld dat in de onderwereld verdiend wordt, investeren criminelen in de bovenwereld. Daarnaast wordt het vertrouwen van burgers in overheid en bedrijfsleven ondermijnd. En criminaliteit waaiert uit naar andere plekken dan de haven en dat kan gevaarlijk zijn voor onschuldige burgers. Zo gaat internationale drugshandel gepaard met vele vormen van geweld waarbij criminelen het gebruik van vuurwapens niet schuwen. Er zijn soms wilde achtervolgingen als bendes op heterdaad betrapt worden op een haventerrein. En liquidaties in de regio en elders in Nederland kunnen we koppelen aan onderschepte partijen drugs in de Rotterdamse haven.”

Verder komen er natuurlijk allerlei duistere figuren naar Rotterdam. Grip: “Leden van criminele bendes komen niet hierheen om de Erasmusbrug of de Markthal te bewonderen. Zij komen om hun goederen veilig te stellen en zij schuwen geen enkel middel om dat te doen. Deze lui wil je niet in je stad hebben.”

‘Leden van criminele bendes komen niet hierheen om de Erasmusbrug of de Markthal te bewonderen’

Hulp van binnenuit

Dat een criminele organisatie in Zuid-Amerika een grote partij drugs verstopt op een zeeschip is één ding. Als die lading twee weken later in Rotterdam aankomt, moet zij wel ongezien het haventerrein af gehaald worden. Soms wordt die lading pas in het achterland uit de container gehaald, maar vaak ook proberen criminelen in de haven hun verdovende middelen veilig te stellen. “Daarvoor is eigenlijk altijd hulp van binnenuit nodig”, vertelt Grip. “Haventerreinen zijn goed beveiligd. Dus je moet op de een of andere manier het terrein op zien te komen. Dan moet je ook nog weten waar de container met jouw lading drugs staat en je moet de spullen van het terrein af krijgen. Je moet het gebied dus goed kennen. Die kennis wordt ‘ingekocht’. Dat kan bij medewerkers van de bedrijven maar ook bij de ambtenaren van overheidsdiensten die in de haven opereren. Wat voor een medewerker of ambtenaar een flinke som geld is, is voor de criminele organisatie een fooi. En wie een keer geholpen heeft, is van hen. Eén keertje voor een leuke vakantie, zo werken die organisaties niet. Zij zullen je blijven inschakelen en ze beschikken over middelen om jou en je gezin te bedreigen als je niet meewerkt.”

Militaire bijstand

“Wij doen ons uiterste best misdadigers te dwarsbomen. Daarbij werken we nauw samen met partijen als de Douane, de Financiële Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD) en de politie. Natuurlijk beschikken we daarbij over middelen om het criminelen lastig te maken. Zo heeft de Douane een systeem dat haar in staat stelt in te schatten of een scheepslading verdacht is. Daarmee kan zij gericht zoeken naar onder meer verdovende middelen met een speciaal team.”

Meest bijzondere middel waarover Grip kan beschikken is de inzet van de Koninklijke Marine. “Ik kan als havenofficier militaire bijstand vragen, om partijen verdovende middelen te kunnen onderscheppen die voor de kust gedropt worden.” Dit is wel een uitzonderlijk middel. “Ik vraag het niet drie keer in de week aan maar hooguit een enkele keer. Het is ook nogal wat. Bij militaire bijstand zijn honderden mensen op de been: Marineschepen, eenheden van politie en kustwacht en mensen van het commandocentrum in Den Helder die de operatie op zee leiden. Normaal gesproken doorzoeken we schepen en lading na aankomst in de haven. Maar het is een kat-en-muis-spel; criminele organisaties zoeken steeds nieuwe manieren om drugs Europa in te smokkelen en de controles in de haven te omzeilen. Zo kunnen ook partijen verdovende middelen voor de Nederlandse kust gedropt worden en met snelle motorboten opgepikt. Als we hen op open zee kunnen onderscheppen vangen we niet alleen de kilo’s maar ook de criminelen zelf.”

‘Als we hen op open zee kunnen onderscheppen vangen we niet alleen de kilo’s maar ook de criminelen zelf’

Hand in hand

“Ondanks al deze middelen, kunnen we niet zonder hulp van de bedrijven in de haven”, is de nuchtere stelling van de havenofficier. “In onze onderzoeken zien we hoe criminelen in de praktijk te werk gaan. Daarbij zien we ook methoden die te dwarsbomen zijn door bedrijven zelf. Neem het weren van onbevoegde personen op je terrein. Er zijn pasjessystemen, maar die zijn te omzeilen als de controle ervan lekken vertoont. Stel er komt een busje met vier personen en de portier controleert alleen de bestuurder. Dan komen er dus drie mensen je terrein op waarvan je niet weet of ze er wel mogen komen. Verifieer dus te allen tijde van alle inzittenden of zij je terrein op mogen.”

Maar er zijn meer mogelijkheden. Zorg er bijvoorbeeld voor dat medewerkers alleen toegang krijgen tot de informatie die zij nodig hebben om hun werk goed uit te voeren. Zodoende kunnen criminelen nooit alle informatie bij één persoon halen. Koppel pasjes aan dienstroosters zodat een toegangspas niet oneigenlijk te gebruiken is. “Het zijn een paar voorbeelden van maatregelen die bedrijven kunnen nemen om het criminelen moeilijk te maken. Daarmee helpen ze ons een handje in het veiliger maken van de haven en de stad. Wij bestrijden internationaal opererende georganiseerde misdaad. Die kan alleen succesvol zijn als elke schakel in hun netwerk functioneert. Als we in staat zijn één schakeltje weg te nemen, valt het systeem in elkaar. Met elkaar kunnen we ervoor zorgen dat de haven zoveel mogelijk van criminaliteit gevrijwaard wordt. Hand in hand voor een integere haven, dat idee moet iedereen die de haven een warm hart toedraagt toch aanspreken?”

‘Als wij in staat zijn één schakeltje in het criminele netwerk weg te nemen, dan valt het systeem in elkaar’

(publicatie: Onze Haven #2 – 2017 / VenJ in beeld #1 (magazine ministerie van Veiligheid en Justitie – 2016 / Alle Hens (magazine ministerie van Defensie) – 2016)